Obezite, günümüzde karşılaşılan en önemli sağlık sorunlarından biri olarak öne çıkmakta ve kalp-damar hastalıkları riskini artırmakta, hipertansiyon, diyabet ve yüksek kolesterol gibi hastalıklara da zemin hazırlamaktadır. Obezite riskinin önlenmesi ve kilo kontrolünün sağlanması amacıyla birçok tedavi yöntemi uygulanmaya devam ediyor. Son yıllarda popülerlik kazanan ve halk arasında 'zayıflama iğneleri' olarak bilinen ilaçların safra kesesi üzerindeki etkileri ise merak konusu haline geldi. Memorial Kayseri Hastanesi Genel Cerrahi Bölümü’nden Op. Dr. Ali Can Yalı, zayıflama iğnelerinin safra kesesi üzerine olan etkileri hakkında bilgi vermektedir.
Safra Kesesinde Taş Varsa...
Kilo kontrolünde kullanılan bu ilaçlar, sağladıkları belirgin kilo kaybı ile giderek daha yaygın hale gelmiştir. Ancak bu tedavilerin potansiyel yan etkileri, özellikle safra kesesinde taş bulunan hastalar arasında bazı sorulara yol açmaktadır. Söz konusu hastalar, "Safra kesemde taş var, zayıflama iğnesi kullanabilir miyim?" sorusunu sıklıkla hekimlerine yöneltmektedir. İştahı baskılayarak ve tokluk hissi sağlayarak kilo kaybını artırdığı düşünülen bu ilaçlar, diyet ve egzersiz programlarını uygulayan bireylere göre daha yüksek oranda kilo kaybı sağlamakta olduğu belirtilmektedir.
Bu İlaçlar Taş Riskini Artırıyor
Kilo kontrolünde kullanılan ilaçların büyük bir bölümünü GLP-1 reseptör agonistleri oluşturmaktadır. Bu ilaçlar, iştahı azaltarak ve tokluk hissini artırarak kilo kaybını desteklemektedir. 2022 yılında JAMA Internal Medicine dergisinde yayımlanan bir meta-analizde, 76 randomize kontrollü çalışmanın ve 100 binden fazla katılımcının değerlendirilmesi sonucunda bu ilaçların kullanımı ile safra kesesi ve safra yolu hastalıklarındaki riskin yaklaşık %37 oranında arttığı belirlenmiştir. Özellikle kilo verme amacıyla kullanıldığında risk artışının daha belirgin olduğu vurgulanmaktadır. Ancak bu oran, ilacı kullanan her üç kişiden birinin safra taşı olacağı anlamına gelmemektedir; yalnızca riskin kullanmayan bireylere göre artırıldığı ifade edilmektedir.
Kilo Kaybı Taşa Zemin Hazırlayabilir
Kilo kaybının safra taşı oluşumuna zemin hazırlamasının birkaç olası nedeni bulunmaktadır. Hızlı ve belirgin kilo kaybı, safranın kolesterol açısından yoğunlaşmasına ve dolayısıyla taş oluşumuna yol açabilir. Benzer durumlar, hızlı kilo kaybı sağlanan diyetler ve obezite cerrahisi sonrasında da gözlemlenmektedir. Ayrıca, bazı GLP-1 temelli ilaçların safra kesesinin boşalma fonksiyonunu olumsuz etkileyebileceği düşünülmektedir. Safranın kesede daha uzun süre kalması, taş oluşumunu kolaylaştırabilmektedir; ancak bu mekanizmaların tüm ilaçlarda aynı düzeyde etkili olduğu kesin olarak söylenememektedir.
Safra ile İlgili Sorunlar Değerlendirilmeli
Safra kesesinde taş bulunması, zayıflama iğnelerinin kullanılmasına yönelik mutlak bir engel teşkil etmemektedir. Ancak hastanın daha önce safra kesesi ağrısı, akut kolesistit (safra kesesi iltihabı), safra kanalına taş düşmesi veya safra taşına bağlı pankreatit geçirip geçirmediği mutlaka değerlendirilmelidir. Hiçbir şikayeti olmayan hastalar ile tekrarlayan safra kesesi ağrıları yaşayan hastaların aynı şekilde değerlendirilmesi, doğru bir yaklaşım değildir. Özellikle safra taşına bağlı şikayetleri olan hastalarda, tedavi öncesinde genel cerrahi uzmanlarının değerlendirme yapması daha uygun bir seçenek olacaktır. Gerektiğinde cerrahi tedavi seçenekleri de göz önünde bulundurulabilir.
Kullanımı Kişiye Göre Belirlenmeli
Bununla birlikte, yalnızca zayıflama iğnesi kullanılacak olması, şikayeti bulunmayan her safra taşı hastasının ameliyat edilmesini gerektirmemektedir. Zayıflama iğnesi kullanırken gelişen her karın ağrısı, ilacın basit bir yan etkisi olarak değerlendirilmemelidir. Özellikle karnın sağ üst bölümünde şiddetli veya uzun süren ağrı, tekrarlayan kusma, ateş veya sarılık gelişimi durumunda, safra kesesi ve safra yollarına ait komplikasyonlar açısından derhal tıbbi değerlendirme yapılmalıdır.
Tedavi Kişiye Özel Planlanmalı
Zayıflama iğneleri, uygun hastalarda obezite tedavisinde önemli faydalar sağlayabilmektedir. Ancak bilimsel araştırmalar, özellikle GLP-1 reseptör agonistlerinin safra taşı ve bazı safra kesesi hastalıklarının görülme riskini artırabileceğini göstermektedir. Bu durum, safra kesesinde taş bulunan herkesin bu ilaçları kullanamayacağı anlamına gelmemektedir. Önemli olan, hastanın mevcut safra kesesi hastalığı, önceki yaşadığı şikayetler ve tedaviden beklenen yararın birlikte değerlendirilmesidir. Bu nedenle zayıflama iğneleri mutlaka hekim kontrolünde kullanılmalı ve özellikle safra kesesi taşı bulunan hastalarda tedavi kararı kişiye özel olarak verilmelidir.



