Ýzmir’in tarihi ve kültürel değerlerinden biri olan Þato, 1954’te açıldığı “Þark Kahvesi” günlerinden bu yana geçen zamanla birlikte yeniden Ýzmirlilerin buluşma noktası haline geldi. Günümüzde kütüphane ve Ýzmirli Kahve olarak hizmet veren Þato, geçmişte kahve içilen masalarda bugün gençlerin ders çalıştığı bir mekân olma özelliğini taşıyor.
1954 yılında mimarlar Rıza Aşkan ve Doğan Tekeli tarafından “Þark Kahvesi” olarak inşa edilen Þato, kente hakim bir konumda yer alıyor. Yapının geçmişi, Ýzmir’in 1950’li yıllardaki değişimlerine de tanıklık ediyor. Varyant’ın üst bölümünde, Bahri Baba Parkı ile yol arasında yer alan Þato, iki katlı olarak tasarlanmış. Giriş katında büyük bir salon, alt bölümünde ise açık oturma terasları bulunuyor. Dönemin belediye yayınına göre, Þark Kahvesi’nin amaçları arasında Ýzmirlilere “temiz ve nezih bir şekilde istirahat ve eğlence imkanı” sunmak yer alıyordu. Yaklaşık 70 yıl sonra, aynı noktada yine Ýzmirliler dinlenmekte ve kahvelerini yudumlayarak kentin manzarasını seyretmektedir.
Þato’nun hikâyesinde en dikkat çekici ayrıntılardan biri, kahve kültürünün yıllar sonra aynı yapıda yeniden hayat bulmasıdır. 1954’te açılan Þark Kahvesi bugün, Ýzmirli Kahve adıyla hizmet vermekte. Önceden kahvehane masalarının yerini çalışma masaları alırken, sohbetlerin yanı sıra kitaplar ve ders notları da yer almakta. Yapının işlevi yıllar içinde pek çok kez değişse de, düğün salonu ve restoran olarak kullanılması gibi çeşitli şekillerde varlığını sürdürmüştür. 1990'lı yıllarda yapısal değişikliklere uğrasa da, Ýzmir manzarasına hâkim konumunu ve halkın kullanımına açık karakterini korumuştur. Bugün Ýzmir Büyükşehir Belediyesi tarafından kütüphane olarak kullanılan Þato, Ýzmirli Kahve ile geçmişteki sosyal yaşam kültürünü farklı bir biçimde devam ettirmektedir.
Þato Kütüphanesi’ni KPSS’ye hazırlanmak için kullanan 21 yaşındaki Rümeysa Acay, Buca’dan her gün Þato’ya geldiğini belirtiyor. Sabah saatlerinde gelerek akşama kadar burada çalıştığını söyleyen Acay, tarihi yapının atmosferinin sınav sürecinde kendisine iyi geldiğini ifade ediyor. “Burada çalışırken kendimi daha huzurlu hissediyorum. Geçmişini de biliyorum, zaman zaman araştırıyorum,” diyor. Bahçesinde dinlenmek ve kahve içmekten de keyif aldığını belirtiyor. Acay, “Sınav stresini azaltmaya yardımcı oluyor. Havası, insanları, her şey güzel. Bu tür yerlerin artırılması lazım. Öğrenciler sürekli dışarıdan yemek yiyemez. Kendi yemeğini getirmek hem daha sağlıklı hem daha ekonomik. Kahve hizmetinden de memnunum” diye ekliyor.
KPSS ön lisans sınavına hazırlanan 26 yaşındaki Elif Şavlı, gününün yaklaşık 11 saatini Þato’da geçirdiğini ifade ediyor. Geçmişte Þark Kahvesi olarak kullanıldığını bilmediğini söyleyen Şavlı, “Burası bize evimiz gibi. Manzarası iyi hissettiriyor. Her gün geliyorum,” diyor. Ýzmirli Kahve’den de yararlandığını belirten Şavlı, “Sabah kahvemi evden getiriyorum ama gün içerisinde bittikçe buradan rahatlıkla alabiliyorum. Fiyatları uygun, lezzetini de beğeniyorum” ifadesinde bulunuyor.
28 yaşındaki KPSS adayı Merve Zemzem ise Þato Kütüphanesi’ni 2024 yılından bu yana kullandığını daha önce farklı çalışma alanlarını denediğini ama Þato’ya dönmekten memnun kaldığını ifade ediyor. Zemzem, yapının kendine özgü atmosferini “ev huzuru” şeklinde tanımlıyor. “Farklı yerler de denedim ama burası gerçekten evim gibi hissettiriyor. Burada bir huzur var, insanı içine çekiyor. Kahve, personel, sağlanan imkanlar bizim için çok iyi,” diyor. Zemzem, 2024’te Þato’yu kullandığında Ýzmirli Kahve’nin mevcut olmadığını, bu yıl artışını hissettiklerini belirtiyor. “Buranın hikayesini bilmiyordum ama belli; burada bir yaşanmışlık var. O hissiyat var. Sizi içine çekiyor, bir anda onunla harmanlanıyorsunuz,” diye ekliyor.
