Türkiye'de tütün kontrolünü güçlendirmeyi amaçlayan sivil bir oluşum olan Değer Hareketi, ilk paydaş toplantısını "Eğitim ve Gençlik" konusuna odaklanarak gerçekleştirdi. Toplantının ana gündemi; gençlerin dumansız hava hakkı ve tütün ürünlerine erişim oldu.

Değer Hareketi, sivil toplum kuruluşları, uzmanlar ve gençlerin katılımıyla her ay farklı odak alanlarında paydaş buluşmalarına devam edecek.

Türkiye'de tütün kontrolünü güçlendirmek amacıyla 15 Eylül’de Ankara’da yapılan lansmanla çalışmalarına başlayan Değer Hareketi, ilk tematik paydaş buluşmasını "Eğitim ve Gençlik" odaklı olarak 2023 yılı ekim ayında İstanbul’da düzenledi.

Toplantıya AIESEC Türkiye, Aile Hekimliği Uzmanları Derneği, Aile Hekimliği Sigara Bırakma Polikliniği, Dumansız Gençlik Girişimi (DGG), İnsan Hakları Akademisi, Genç Hayat Vakfı, Habitat Derneği ve TOÇEV temsilcileri katıldı. Buluşma, farklı alanlardan katılımcıların bilgi ve deneyimlerini ortak bir çalışma zemininde bir araya getirmeyi amaçladı.

Yapılandırılmış bir politika diyaloğu olarak kurgulanan toplantıda katılımcılar; gençlerin yaşam alanlarında karşılaşılan güncel tütün kontrolü sorunlarını ele alarak, çözüm ve politika önerilerini değerlendirdi. Ayrıca, bu önerileri karar alıcılara ulaştırmaya yönelik savunuculuk stratejilerini tartıştılar. Süreç boyunca gençler, kendilerini doğrudan ilgilendiren karar ve politika süreçlerine katkı sunan aktif paydaşlar olarak konumlandırıldı.

Temiz Hava Hakkı ve Tütün Ürünlerine Erişime İlişkin Uygulama Açığı

Eğitim ve Gençlik Paydaş Buluşması’nda tartışmalar; gençlerin yaşam alanlarında ve eğitim ortamlarında "dumansız alan" düzenlemelerinin uygulanması, gençlerin tütün ve nikotin ürünlerine erişimi ve yeni nesil ürünler için gençleri kapsayan etkin önleme politikalarının yaygınlığının artırılması etrafında yoğunlaştı.

Toplantıda; eğitim ortamlarındaki dumansız alan kurallarının daha titizlikle uygulanması, okullara yakın bölgelerdeki perakende satış noktalarında tütün ürünlerinin satışının yasaklanması ve ürün görünürlüğünün engellenmesi gerektiği belirtildi. Ayrıca, satış süreçlerinde yaş kontrolü yapılması, elektronik sigara ve ısıtılmış tütün ürünlerine erişimin denetlenmesi, sosyal medya ve dijital platformlardaki reklamların kısıtlanması konuları üzerinde duruldu. Katılımcılar, ortak savunuculuk stratejilerine duyulan ihtiyacı da dile getirdi.

Toplantıda, farklı alanlarda gerçekleştirilen saha araştırmalarından elde edilen bulgular da paylaşıldı. Araştırmalar, mevzuatın varlığı kadar etkin uygulama ve düzenli denetimlerin de gençlerin ve toplumun korunmasında belirleyici olduğunu gösterdi. Nisan-Mayıs 2026 döneminde Ankara, İstanbul ve İzmir’de 475 kafe, restoran ve bardan elde edilen verilere göre, işletmelerin %75,6’sında en az bir mevzuat ihlali tespit edildi.

Gençlerin günlük yaşamında ürün görünürlüğünü inceleyen saha araştırması ise Türkiye’nin farklı illerindeki 26 okulun yürüme mesafesinde bulunan 78 tütün satış noktasında gerçekleştirildi. Araştırmaya göre, tütün satış noktalarının %93,6'sında ürünlerin açıkça görünür olduğu saptandı. Ayrıca bu satış noktalarının %60,5’inde tütün ürünlerinin çocuklara hitap eden oyuncak ve şekerlemelerin yanında bulunduğu, %42,1’inde ise ürünlerin işletme dışından görülebildiği tespit edildi.

Paydaş buluşmasında Dumansız Gençlik Girişimi gönüllüleri, yeni nesil tütün ve nikotin ürünlerine ilişkin veri toplama çalışmalarının bulgularını paylaşarak, bu ürünlerin İstanbul'da kolaylıkla erişilebilir olduğunu ve Türkiye’nin sınır şehirlerinde yaygın toptan satış uygulamalarına dair açık kanıtlar sundular.

Eğitim ve Gençlik Politika Öncelikleri

Toplantıda sorunların tespit edilmesinin ardından gençlerin ve eğitim ortamlarının daha etkin korunmasına yönelik çözüm alanları tartışıldı. Olası tedbirler; etkisi, aciliyeti ve uygulanabilirliği bakımından ele alındı ve farklı kurumların çözüm süreçlerinde üstlenebileceği roller değerlendirildi.

Toplantının Ortak Çıktısı

• Dumansız hava sahalarına ilişkin denetim yetkisinin genişletilmesi ve Sağlık Bakanlığı’nın bu yetkiyi farklı kurumlarla paylaşmasının gerekliliği,
• Dumansız hava sahalarına ilişkin ihbar ve şikayet mekanizmalarında halkın gönüllü katılımını artıracak ekiplerin oluşturulması,
• Açık alanlarda dumansız hava sahalarının genişletilmesi,
• Tütün satış noktalarında ürünlerin görünürlüğünü engelleyen opak dolaplar gibi standart üniteler içinde tutulması,
• Sosyal medya platformları dahil olmak üzere dijital platformlardaki tütün ürünlerinin görünürlüğünün azaltılması yönünde karar alıcılara baskı yapılması,
• Görüşülmekte olan mevzuat değişikliği önerileri bakımından halkın bilgilendirilmesi ve katılımına dair mekanizmaların yeterli olmaması gerektiği.

Toplantıda ayrıca, 4207 sayılı Kanuna ilişkin değişikliklere katkı sunma amacı ele alındı ve geliştirilecek önerilerin karar alıcılara ulaştırılması için izlenebilecek yöntemler üzerinde duruldu.

Savunuculuk Ekosisteminin Genişlemesi için Paydaş Buluşmaları Devam Edecek

Değer Hareketi kapsamında, 2024 Mayıs ayına kadar eğitim, sağlık ve çevre başta olmak üzere farklı ekosistemleri somut politika hedefleri etrafında bir araya getirmek amacıyla 8 farklı paydaş buluşması yapılacak. Ekim ayında medya profesyonelleri ve medya kuruluşları, Kasım ayında ise sağlık profesyonelleri ve sivil toplum kuruluşları bir araya gelecek.

Değer Hareketi Hakkında

Değer Hareketi, Türkiye’de tütün kontrolünü güçlendirmek ve halk sağlığını tütün endüstrisinin ticari çıkarlarından korumak amacıyla çalışan bir sivil toplum hareketidir. Hareket, tütün ve nikotin ürünlerinin sağlık, toplum, ekonomi ve çevre üzerindeki etkilerini daha görünür kılmayı amaçlamakta; tütün endüstrisinin pazarlama, normalleştirme, etkileme ve manipülasyon stratejileri konusunda toplumsal farkındalığı artırmayı hedeflemektedir.

Değer, araştırma ve kanıtı, stratejik iletişimi, savunuculuğu ve paydaş katılımını kanıttan savunuculuğa uzanan bütüncül bir stratejiyle bir araya getirmektedir. Araştırma ve toplumla etkileşim yoluyla elde edilen bulgular, kamuoyunun anlayabileceği ve karar alıcıların eyleme dönüştürebileceği mesajlara dönüştürülmektedir.

Neden Değer? Mesele yalnızca bir ürün ya da bireysel bir seçimden ibaret değildir. Temiz hava, sağlık, çocukları ve gençleri koruma, güvenilir bilgiye erişim ve etkili, hesap verebilir kamu politikaları ortak değerlerimizdir. Değer Hareketi, bu değerleri görünür, savunulabilir ve harekete geçirilebilir kılmak için varlığını sürdürmektedir.

Türkiye'de tütün kullanımı Cumhuriyet tarihinin kaydedilen en yüksek düzeyine ulaşırken, sağlık, ekonomi ve çevre üzerindeki yük giderek artmaktadır. Bu tablo karşısında ihtiyaç, kanıtı toplumsal katılıma, kamuoyu talebine ve etkili politika uygulamalarına dönüştüren güçlü bir iş birliği zemini oluşturmaktır.

Bu doğrultuda Değer Hareketi, farklı sektörlerden paydaşları ortak bir amaç etrafında buluşturmayı ve bilgi, deneyim ve uzmanlığın birbirini desteklemesini sağlayarak iş birliği ve ortak savunuculuğu güçlendirmeyi hedeflemektedir.